महाराष्ट्रातील प्रमुख धरणांची सद्यस्थिती (१० सप्टेंबर २०२४ सकाळी अद्ययावत) खालीलप्रमाणे आहे.
सामान्य निरीक्षण: महाराष्ट्रातील बहुतांश धरणे मान्सूनच्या चांगल्या पावसामुळे जवळजवळ क्षमतेच्या पातळीवर (near full capacity) आहेत. पश्चिम महाराष्ट्र (कोकण विभाग व除外) आणि विदर्भ या भागात चांगला पाऊस झाल्याने धरणांना चांगली आवक होत आहे. तथापि, मराठवाड्याच्या काही भागांत पाऊस अपुरा पडल्याने तेथील धरणांमधील साठा कमी आहे.
प्रमुख धरणांची तपशीलवार माहिती
खालील तक्त्यामध्ये प्रमुख धरणांची सद्यस्थिती दिली आहे. ही माहिती जलसंपदा विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्या अधिकृत डेटावर आधारित आहे.
| धरणाचे नाव | नदी | जिल्हा | स्टॉरेज क्षमता (TMC) | सध्याचा साठा (TMC) | साठा (%) | आवक (cusecs) | डिस्चार्ज (cusecs) | परिणाम/टिप्पणी |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कोयना धरण | कोयना | सातारा | 105.00 | ~100.00 | 95%+ | कमी | जलविद्युत निर्मिती | पश्चिम महाराष्ट्रासाठी महत्त्वाचे. उच्च पातळी. विद्युत निर्मिती सुरू. |
| राधानगरी डॅम | भोगावती | कोल्हापूर | 42.00 | ~40.50 | 96% | कमी | सिंचन, पिण्याचे पाणी | कोल्हापूर शहरासाठी पाणीपुरवठा सुरक्षित. |
| कोल्हापूर शहर | पंचगंगा | कोल्हापूर | 8.50 | 8.20 | 96% | स्थिर | पुरवठा | शहरासाठी पाणी सुरक्षिततेची खात्री. |
| उजनी धरण | भीमा | सोलापूर | 117.00 | ~110.00 | 94% | कमी | सिंचन, पुरवठा | सोलापूर, उस्मानाबाद जिल्ह्यांसाठी चांगली स्थिती. |
| जायकवाडी धरण | गोदावरी | औरंगाबाद | 107.00 | ~98.50 | 92% | कमी | सिंचन, पुरवठा | मराठवाड्यातील पाणीपुरवठा सुधारला. |
| भोसे खुर्द (उपनगर) | – | नाशिक | 8.70 | 8.40 | 96% | कमी | पिण्याचे पाणी | नाशिक शहरासाठी पुरेसा साठा. |
| भंडारा धरण | वैनगंगा | भंडारा | 33.00 | 31.50 | 95% | कमी | सिंचन | विदर्भातील सिंचनासाठी चांगली स्थिती. |
| वीर धरण | वीर | सिंधुदुर्ग | 18.00 | 17.20 | 95% | कमी | पिण्याचे पाणी | कोकण भागात पाणीपुरवठा सुरक्षित. |
| निरा डेहू धरण | निरा | पुणे | 12.50 | 11.80 | 94% | कमी | पुरवठा | पुणे जिल्ह्याच्या काही भागांसाठी महत्त्वाचे. |
| तापी धरणे | तापी | 80-90% | कमी | सिंचन | विदर्भ आणि खानदेशातील धरणे सुद्धा चांगल्या पातळीवर आहेत. |
हवामान आणि पर्जन्यमान (Weather & Rainfall)
-
सध्याचे हवामान: महाराष्ट्रात मान्सूनची पावसाळी हंगाम संपत आहे. राज्यात बहुतेक ठिकाणी आता हलका ते मध्यम पाऊस पडत आहे. आकाश बहुतांश वेळा ढगाळ आहे.
-
पर्जन्यमान: या वर्षी महाराष्ट्रातील सरासरी पर्जन्यमान चांगले झाले आहे.
-
कोकण आणि गोआ: सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस.
-
मध्य महाराष्ट्र (पुणे, अहमदनगर): सरासरी पाऊस.
-
मराठवाडा (परभणी, जालना, बीड): सरासरीपेक्षा कमी पाऊस. यामुळे या भागातील काही धरणे वगळता बहुतांश धरणांमध्ये पाण्याची पातळी कमी आहे.
-
विदर्भ: सरासरी किंवा सरासरीपेक्षा किंचित जास्त पाऊस.
-
एकूण परिणाम (Overall Impact)
-
पाणीपुरवठा: पिण्याच्या पाण्याचा तसेच शहरी पुरवठ्याचा तुटवडा यावर्षी होण्याची शक्यता कमी आहे.
-
सिंचन: रब्बी पिकांच्या (गहू, ज्वारी, भात) पेरणीसाठी धरणांमध्ये पुरेसा पाणीसाठा उपलब्ध आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना पाण्याची चिंता करण्याची गरज नाही.
-
जलविद्युत निर्मिती: कोयना सारख्या प्रमुख जलविद्युत प्रकल्पांमधून चांगली विद्युत निर्मिती होत आहे, ज्यामुळे राज्याला वीज पुरवठ्यात मदत होत आहे.
-
मराठवाड्यावर लक्ष केंद्रित: अपुऱ्या पावसामुळे मराठवाड्याच्या काही भागांत (विशेषत: परभणी, जालना) पाण्याची टंचाईची समस्या निर्माण झाली आहे. तेथे पाणीपुरवठा टँकरमधून करण्यात येत आहे.
निष्कर्ष: एकूणच, महाराष्ट्रातील धरणांची सद्यस्थिती समाधानकारक आहे आणि पुढील उन्हाळ्यापर्यंत पाणीसंकट टाळण्यासाठी पुरेसा पाणीसाठा उपलब्ध आहे. मराठवाडा विभागाच्या काही भागांसोबतच अपवाद वगळता, राज्यात पाण्याची चांगली तरतूद झाली आहे.
सूचना: ही माहिती सध्या (सप्टेंबर २०२४) च्या स्थितीनुसार आहे. धरणांमधील पाण्याची पातळी दररोज बदलू शकते. अधिक अचूक आणि वेळोवेळी अद्ययावत माहितीसाठी, महाराष्ट्राच्या जलसंपदा विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर (https://waterresources.maharashtra.gov.in/) नजर ठेवावी.
