महाराष्ट्राची ‘दवापाणी’ बंद! ऑनलाइन औषध विक्रीविरोधात केमिस्टांचा एल्गार; रुग्णांचे हाल

महाराष्ट्रात आज औषध विक्रेत्यांनी मोठा एल्गार पुकारला आहे. ऑनलाइन औषध विक्री, ई-फार्मसी कंपन्यांच्या वाढत्या हस्तक्षेप आणि कथित बेकायदेशीर सवलतींच्या विरोधात राज्यभरातील मेडिकल दुकानदारांनी एकदिवसीय बंद पाळला. या बंदला राज्यातील बहुतांश शहरांत मोठा प्रतिसाद मिळाल्याने हजारो मेडिकल स्टोअर्स दिवसभर बंद राहिली. परिणामी रुग्ण आणि त्यांच्या नातेवाईकांचे मोठे हाल झाल्याचे चित्र अनेक भागांत दिसून आले.

ऑनलाइन औषध विक्रीविरोधात संताप

ऑल इंडिया ऑर्गनायझेशन ऑफ केमिस्ट्स अँड ड्रगिस्ट्स (AIOCD) आणि महाराष्ट्र राज्य केमिस्ट अँड ड्रगिस्ट असोसिएशनच्या नेतृत्वाखाली हा बंद पुकारण्यात आला. केमिस्ट संघटनांच्या मते, ऑनलाइन कंपन्यांकडून मोठ्या प्रमाणावर सवलती देऊन पारंपरिक मेडिकल व्यवसाय धोक्यात आणला जात आहे.

याशिवाय डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय औषधे उपलब्ध होण्याची शक्यता वाढत असल्याने रुग्णांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो, असा आरोपही संघटनांनी केला आहे. बनावट आणि निकृष्ट दर्जाच्या औषधांच्या विक्रीबाबतही केमिस्ट संघटनांनी चिंता व्यक्त केली आहे.

राज्यभर बंदला मोठा प्रतिसाद

मुंबई, पुणे, नागपूर, कोल्हापूर, सातारा, जळगाव, नंदुरबार, सांगली, नाशिक, संभाजीनगर, अमरावती आणि कोकणासह राज्यातील अनेक शहरांमध्ये मेडिकल दुकाने बंद ठेवण्यात आली. अनेक ठिकाणी औषध विक्रेते काळ्या फिती बांधून रस्त्यावर उतरले. काही शहरांमध्ये मूक मोर्चे काढण्यात आले, तर काही ठिकाणी जिल्हाधिकारी कार्यालयांवर मोर्चे नेण्यात आले.

कोल्हापुरात छत्रपती शिवाजी महाराज चौक ते जिल्हाधिकारी कार्यालयापर्यंत मूक मोर्चा काढण्यात आला. नागपूरमध्ये संविधान चौकात निदर्शने करण्यात आली. जळगावमध्ये औषध विक्रेत्यांनी डफडे वाजवत प्रतीकात्मक अंत्ययात्रा काढली.

रुग्णांचे मोठे हाल

या बंदचा सर्वाधिक फटका रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबियांना बसला. सांगली सिव्हिल हॉस्पिटल परिसरातील अनेक मेडिकल स्टोअर्स बंद असल्याने नातेवाईकांना औषधांसाठी भटकावे लागले. काही ठिकाणी रुग्णांच्या हातात डॉक्टरांच्या चिठ्ठ्या असूनही औषधे मिळत नसल्याने संताप व्यक्त करण्यात आला.

नाशिक, येवला, पिंपरी-चिंचवड आणि जालना भागांतही रुग्णांना औषधांसाठी अडचणींचा सामना करावा लागल्याचे समोर आले. काही रुग्णांना औषध न मिळाल्याने रिकाम्या हाताने परतावे लागल्याची माहिती आहे.

आपत्कालीन सेवा सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न

जरी बहुतेक मेडिकल दुकाने बंद होती, तरी काही ठिकाणी आपत्कालीन सेवांसाठी निवडक दुकाने सुरू ठेवण्यात आली होती. नागपूर, जालना आणि पुण्यासह काही शहरांत हेल्पलाइन नंबर जारी करण्यात आले. रुग्णांची गैरसोय होऊ नये यासाठी 24 तास सुरू असलेली काही मेडिकल स्टोअर्स कार्यरत ठेवण्यात आली.

महाराष्ट्र FDA नेही रुग्णालयांशी संलग्न मेडिकल दुकाने सुरू ठेवण्याच्या सूचना दिल्या होत्या. त्यामुळे गंभीर रुग्णांना काही प्रमाणात दिलासा मिळाला.

‘सरकारने दखल घेतली नाही तर बेमुदत संप’

औषध विक्रेत्यांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की, सरकारने ऑनलाइन औषध विक्रीवर कठोर नियंत्रण आणले नाही तर भविष्यात आणखी तीव्र आंदोलन केले जाईल. काही संघटनांनी बेमुदत संपाचाही इशारा दिला आहे.

त्यांच्या मते, कोरोना काळात होम डिलिव्हरीसाठी दिलेल्या तात्पुरत्या परवानग्यांचा काही ई-फार्मसी कंपन्यांकडून गैरवापर केला जात आहे. त्यामुळे पारंपरिक मेडिकल दुकानदारांच्या व्यवसायावर मोठा परिणाम होत असल्याचा दावा केला जात आहे.

छोट्या मेडिकल दुकानदारांची चिंता

ग्रामीण आणि छोट्या शहरांमधील मेडिकल दुकानदारांनी ऑनलाइन कंपन्यांमुळे व्यवसाय कोलमडत असल्याची तक्रार केली आहे. मोठ्या डिस्काउंट्स आणि त्वरित डिलिव्हरीमुळे ग्राहक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मकडे वळत असल्याने लहान दुकानदार आर्थिक संकटात सापडत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

विशेषतः कोकण, विदर्भ आणि मराठवाड्यातील अनेक भागांत छोट्या मेडिकल दुकानदारांनी या बंदमध्ये मोठ्या संख्येने सहभाग घेतला.

सरकारची भूमिका काय?

केंद्र सरकार आणि औषध नियंत्रण विभागाकडून अद्याप या आंदोलनावर अधिकृत मोठी प्रतिक्रिया देण्यात आलेली नाही. मात्र काही राज्यांनी मेडिकल दुकाने सुरू ठेवण्याचे आश्वासन दिले होते. तरी महाराष्ट्रात या बंदला मोठा प्रतिसाद मिळाल्याने आरोग्य व्यवस्थेवर त्याचा स्पष्ट परिणाम दिसून आला.

दरम्यान, रुग्णांच्या सुरक्षिततेसाठी ऑनलाइन औषध विक्रीवर स्वतंत्र आणि कठोर नियमावली तयार करण्याची मागणी आता अधिक जोर धरत आहे.