इच्छामरणावर सर्वोच्च न्यायालयाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय : सन्मानाने मृत्यू हा मानवी अधिकार
इच्छामरणावर सर्वोच्च न्यायालयाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय : सन्मानाने मृत्यू हा मानवी अधिकार
भारतामध्ये इच्छामरणाच्या विषयावर आज सर्वोच्च न्यायालयाने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला असून “सन्मानाने मृत्यूचा अधिकार” हा मानवी प्रतिष्ठेशी जोडलेला मूलभूत अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. गंभीर आणि असाध्य आजारामुळे दीर्घकाळ कोमात किंवा वनस्पती अवस्थेत असलेल्या रुग्णांच्या बाबतीत जीवनरक्षक यंत्रणा कायम ठेवण्याबाबत काय भूमिका घ्यावी, यावर न्यायालयाने महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन केले आहे. या निर्णयामुळे वैद्यकीय क्षेत्र, रुग्णांचे कुटुंबीय आणि समाजात इच्छामरणाबाबतची चर्चा पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आली आहे.
या प्रकरणाची पार्श्वभूमी अशी की, एका रुग्णाला अनेक वर्षांपासून मेंदूच्या गंभीर दुखापतीमुळे कोमासदृश अवस्थेत ठेवण्यात आले होते. डॉक्टरांच्या अहवालानुसार त्या रुग्णाच्या प्रकृतीत सुधारणा होण्याची शक्यता अत्यंत कमी होती. कुटुंबीयांनी न्यायालयात अर्ज करून असा प्रश्न उपस्थित केला की, केवळ यंत्रणांच्या आधारावर जीवन टिकवून ठेवणे योग्य आहे का आणि अशा परिस्थितीत रुग्णाला सन्मानाने मृत्यू देण्याची परवानगी मिळू शकते का.
या अर्जावर सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने वैद्यकीय अहवाल, तज्ज्ञ डॉक्टरांचे मत, कुटुंबीयांची भूमिका आणि मानवी प्रतिष्ठेचा प्रश्न या सर्व बाबींचा सखोल विचार केला. न्यायालयाने स्पष्ट केले की, एखादा रुग्ण दीर्घकाळ अचेतन अवस्थेत असून त्याच्या आरोग्यात सुधारणा होण्याची शक्यता नसल्यास, अनावश्यक वैद्यकीय उपचार चालू ठेवणे हे मानवी दृष्टिकोनातून योग्य ठरत नाही. अशा परिस्थितीत जीवनरक्षक उपचार टप्प्याटप्प्याने थांबवण्याची प्रक्रिया कायदेशीर चौकटीत करता येऊ शकते.
न्यायालयाने हेही स्पष्ट केले की इच्छामरणाचे दोन प्रकार मानले जातात. पहिला प्रकार म्हणजे ‘निष्क्रिय इच्छामरण’ ज्यामध्ये रुग्णाला कृत्रिम जीवनरक्षक साधनांपासून दूर केले जाते आणि त्याला नैसर्गिक मृत्यू येऊ दिला जातो. दुसरा प्रकार म्हणजे ‘सक्रिय इच्छामरण’ ज्यामध्ये औषध देऊन मृत्यू घडवला जातो. भारतात सक्रिय इच्छामरण अजूनही बेकायदेशीर आहे, परंतु कठोर अटी आणि वैद्यकीय प्रक्रियेच्या अधीन राहून निष्क्रिय इच्छामरणाला काही परिस्थितीत परवानगी देता येते.
न्यायालयाने आपल्या निर्णयात मानवी प्रतिष्ठेला सर्वोच्च स्थान देत म्हटले आहे की, जीवनाचा अधिकार जितका महत्त्वाचा आहे तितकाच सन्मानाने मृत्यूचा अधिकारही महत्त्वाचा आहे. एखादा रुग्ण दीर्घकाळ वेदनादायक आणि आशाहीन अवस्थेत असल्यास त्याच्या हिताचा विचार करून निर्णय घेणे आवश्यक आहे. मात्र हा निर्णय अत्यंत सावधगिरीने आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मतांच्या आधारेच घ्यावा, असेही न्यायालयाने स्पष्ट केले.
या निर्णयामुळे देशातील रुग्णालये, डॉक्टर आणि कुटुंबीय यांना अशा कठीण परिस्थितीत कायदेशीर मार्गदर्शन मिळणार आहे. तसेच ‘लिव्हिंग विल’ म्हणजेच एखाद्या व्यक्तीने आधीच आपल्या वैद्यकीय उपचारांबाबत दिलेल्या इच्छापत्राचे महत्त्वही अधिक अधोरेखित झाले आहे. भविष्यात गंभीर आजाराच्या परिस्थितीत रुग्णाची इच्छा आणि मानवी प्रतिष्ठा यांना अधिक महत्त्व दिले जाईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
एकूणच, सर्वोच्च न्यायालयाचा हा निर्णय केवळ कायदेशीर दृष्टिकोनातूनच नव्हे तर मानवी आणि नैतिक दृष्टिकोनातूनही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे. जीवन, वेदना, मानवी प्रतिष्ठा आणि वैद्यकीय नैतिकता या सर्व प्रश्नांना स्पर्श करणारा हा निर्णय भविष्यातील अनेक प्रकरणांसाठी दिशादर्शक ठरणार आहे.
सोशल मीडिया संदेश
सर्वोच्च न्यायालयाने इच्छामरणाबाबत दिलेला निर्णय देशभर चर्चेचा विषय ठरला आहे. सन्मानाने जगण्याचा आणि सन्मानाने मृत्यू स्वीकारण्याचा अधिकार हा मानवी प्रतिष्ठेशी जोडलेला असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. या निर्णयामुळे वैद्यकीय क्षेत्रात आणि समाजात नवी चर्चा सुरू होणार आहे.
हॅशटॅग
#SupremeCourt
#RightToDie
#RightToDieWithDignity
#Euthanasia
#IndianJudiciary
#HumanDignity
सोशल मीडिया सूचना
दिन बंधू न्यूज | शिवक्रांती टीव्ही
संपादक : सत्यशोधक शंकरराव लिंगे
मो. 73 87 37 78 01
