१९ फेब्रुवारी १८६९ : महात्मा फुले यांची पहिली सार्वजनिक शिवजयंती आणि रायगडावरील समाधीचा ऐतिहासिक शोध
१९ फेब्रुवारी १८६९ : महात्मा फुले यांची पहिली सार्वजनिक शिवजयंती आणि रायगडावरील समाधीचा ऐतिहासिक शोध
१९ फेब्रुवारी १८६९ रोजी महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी पुणे येथील लक्ष्मीनारायण थिएटर चौक, स्वारगेट परिसरात छत्रपती शिवाजी महाराजांची जयंती प्रथमच सार्वजनिक स्वरूपात साजरी केली. त्या काळात शिवाजी महाराजांचे कार्य केवळ राजघराण्यांच्या चौकटीत मर्यादित राहू नये, तर बहुजन समाजाला त्यातून स्वाभिमान व प्रेरणा मिळावी, या हेतूने फुले यांनी हा उत्सव सुरू केला. त्यांनी शिवाजी महाराजांना शोषित-पीडितांचा कैवारी, रयतेचा रक्षक आणि लोकनायक म्हणून समाजासमोर मांडले. पोवाडे, भाषणे आणि जनजागृतीच्या माध्यमातून शिवजयंतीला सामाजिक परिवर्तनाची धार मिळाली. पुढे ही परंपरा महाराष्ट्रभर पसरली आणि शिवजयंती जनआंदोलनाचे प्रतीक ठरली.
रायगडावरील समाधीचा इतिहासही तितकाच महत्त्वाचा आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या निधनानंतर रायगड किल्ला येथे त्यांची समाधी उभारण्यात आली होती; परंतु पुढील काळात दुर्लक्षामुळे ती जीर्णावस्थेत गेली. १८६९ च्या सुमारास महात्मा फुले रायगडावर गेले असता त्यांनी समाधीची झालेली पडझड पाहिली आणि ती स्वच्छ करून ओळख पटवून दिली, असा उल्लेख अनेक ऐतिहासिक संदर्भांत आढळतो. शिवाजी महाराजांचा गौरव केवळ शब्दांत नव्हे, तर प्रत्यक्ष स्थळांच्या जतनातून व्हावा, ही त्यांची भूमिका होती. पुढे लोकसहभागातून रायगडावरील स्मारकाचे जतन आणि पुनरुत्थानाची चळवळ अधिक बळकट झाली.
छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी झाला. अल्पवयातच स्वराज्याची शपथ घेऊन त्यांनी तोरणा, राजगड, प्रतापगड यांसारखे किल्ले जिंकले आणि आदिलशाही-मुघल सत्तेला जोरदार आव्हान दिले. अफझलखानवध, शाहिस्तेखानावरचा धाडसी हल्ला आणि आग्रा सुटका या घटना त्यांच्या अद्वितीय पराक्रमाच्या साक्षी आहेत. १६७४ मध्ये रायगडावर त्यांचा राज्याभिषेक झाला आणि ‘हिंदवी स्वराज्य’ या संकल्पनेला औपचारिक स्वरूप मिळाले. शिस्तबद्ध प्रशासन, न्यायप्रिय कारभार, शेतकऱ्यांप्रती कळकळ आणि स्त्रियांच्या सन्मानाचे कठोर धोरण ही त्यांच्या राज्यकारभाराची वैशिष्ट्ये होती.
आज शिवजयंती उत्साहात साजरी होत असताना १८६९ मधील महात्मा फुले यांचा दूरदर्शी उपक्रम आणि रायगडावरील समाधी जतनाचा प्रयत्न विशेष स्मरणात ठेवणे आवश्यक आहे. शिवाजी महाराजांचा इतिहास केवळ युद्धपराक्रमाचा नाही, तर लोककल्याण, स्वाभिमान आणि सामाजिक समतेचा आहे. हीच प्रेरणा समाजाला आजही दिशा देत आहे.
‘फुलवाडी भूषण’ पोवाडा — पहिले पान (अंश)
जय जय शिवराया, रणधुरंधर राजा।
भवानीच्या कृपेने, उभा केला स्वराजा॥
मावळ्यांच्या बळावर, सिंह गर्जला डोंगर।
दुर्जनांच्या छातीत, उठला भीतीचा थर॥
रयतेचा कैवारी, शेतकऱ्यांचा धनी।
शिवबा तुझे स्मरणे, उजळे हिंदवी ध्वनी॥
सोशल मीडिया संदेश
छत्रपती शिवाजी महाराज जयंतीच्या सर्व शिवप्रेमींना हार्दिक शुभेच्छा! शिवरायांचा पराक्रम, स्वाभिमान आणि लोककल्याणाचा आदर्श आपण सर्वांनी जपुया.
शुभेच्छुक: सत्यशोधक शंकरराव लिंगे | दिन बंधू न्यूज | शिवक्रांती टीव्ही
संपादक: सत्यशोधक शंकरराव लिंगे
📞 73 87 37 78 01
हा नंबर आपल्या सोशल मीडिया ग्रुपमध्ये जोडा. बातमी लाईक करा, शेअर करा, सबस्क्राईब करा, फॉरवर्ड करा, कमेंट करा आणि बेल आयकॉन दाबायला विसरू नका.
हॅशटॅग
#छत्रपतीशिवाजिमहाराज #शिवजयंती #ShivJayanti #ShivajiMaharaj #शिवप्रेमी #ShivKrantiTV #DinBandhuNews
