यंदा मान्सून कमी पडणार? एल-निनोचा धोका; जागतिक हवामान संस्थेचा पहिला अंदाज
यंदाच्या मान्सूनबाबत चिंताजनक अंदाज समोर आला आहे. जागतिक हवामान संघटना (WMO) आणि हवामान तज्ज्ञांनी एल-निनो विकसित होण्याची शक्यता व्यक्त केली असून त्याचा परिणाम भारताच्या पावसाळ्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे कमी पाऊस आणि उष्णतेत वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
मान्सूनबाबत पहिला अंदाज जाहीर
भारतासह दक्षिण आशियातील पावसाळा दरवर्षी शेती आणि अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. यंदा मान्सून कसा राहील याबाबतचा प्राथमिक अंदाज समोर आला असून त्यात काहीशी चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.
जागतिक हवामान संघटनेने (WMO) दिलेल्या माहितीनुसार या वर्षात एल-निनो स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता वाढत आहे. जर हा हवामान प्रकार सक्रिय झाला, तर भारतात पावसाचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता असते.
एल-निनो म्हणजे नेमकं काय?
एल-निनो हा पॅसिफिक महासागरातील समुद्रपाण्याच्या तापमानातील बदलामुळे निर्माण होणारा हवामानाचा एक चक्र आहे.
या परिस्थितीत समुद्राच्या पाण्याचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढते आणि त्याचा परिणाम जगभरातील हवामानावर होतो. काही भागात अतिवृष्टी तर काही भागात दुष्काळासारखी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
भारतासाठी एल-निनो विशेष महत्त्वाचा आहे, कारण त्याच्या प्रभावामुळे मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता असते.
यंदा एल-निनो सक्रिय होण्याची शक्यता
हवामान मॉडेल्सनुसार सध्या असलेली ‘ला नीना’ स्थिती हळूहळू संपत चालली आहे आणि पुढील काही महिन्यांत हवामान ‘न्यूट्रल’ अवस्थेत जाण्याची शक्यता आहे.
यानंतर मे ते जुलै या कालावधीत एल-निनो विकसित होण्याची शक्यता वाढू शकते, असा अंदाज तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
तथापि, हवामान तज्ज्ञांच्या मते याबाबत स्पष्ट चित्र जून महिन्यापर्यंत मिळेल.
कमी पाऊस आणि कडक उन्हाळ्याची शक्यता
जर एल-निनो सक्रिय झाला तर त्याचा परिणाम भारतातील पावसावर आणि तापमानावर होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते:
-
काही भागात पावसाचे प्रमाण कमी राहू शकते
-
उन्हाळ्यात उष्णतेची तीव्रता वाढू शकते
-
शेती आणि जलसाठ्यावर परिणाम होऊ शकतो
एल-निनो असलेल्या वर्षांमध्ये अनेकदा उष्णतेच्या लाटा आणि कमी पाऊस दिसून येतो, असे हवामान अभ्यासातून दिसून आले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी चिंतेची बाब
मान्सून कमी पडल्यास त्याचा सर्वात मोठा परिणाम शेतीवर होतो. भारतातील अनेक भागात शेती पूर्णपणे पावसावर अवलंबून आहे.
पाऊस कमी झाला तर:
-
पिकांचे उत्पादन घटू शकते
-
पाण्याची टंचाई वाढू शकते
-
अन्नधान्याचे दर वाढू शकतात
यामुळे शेतकऱ्यांसह संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
तज्ज्ञांचे मत – अजून अंतिम अंदाज नाही
तज्ज्ञांच्या मते सध्या हा केवळ प्राथमिक अंदाज आहे. एल-निनोची तीव्रता किती असेल आणि त्याचा मान्सूनवर नेमका किती परिणाम होईल हे अजून निश्चित झालेले नाही.
जून महिन्यापर्यंत हवामान मॉडेल्समधून अधिक स्पष्ट अंदाज मिळण्याची शक्यता आहे.
