साताऱ्यातील महान जागृत कुलदैवत — श्री भोजलिंग डोंगरराजा देवस्थान
सातारा जिल्ह्यातील माण तालुक्यात वळई
–जांभूळणी येथील उंच डोंगररांगांमध्ये वसलेले श्री भोजलिंग डोंगरराजा देवस्थान हे लिंगे परिवारासह संपूर्ण माण–खानापूर–जावली– माणदेश सातारा महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील करोडो असंख्य भाविकांचे जागृत कुलदैवत आहे. या ठिकाणी दरवर्षी लाखो भाविक श्रद्धा, नवस आणि कुटुंबीय गेट-टुगेदर साठी भेट देतात.
देवस्थानाचे ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व
भोजलिंग डोंगरराजा हे नाथपंथीय परंपरेतील एक प्राचीन, जागृत आणि रुद्रावतार स्वरूपातील शक्तिदेव मानले जातात. बळीराजांच्या संक्रेत संकल्पनेनुसार जसे म्हसोबा, खंडोबा, जोतिबा, सिद्धनाथ हे ग्रामदैवत–कुलदैवत म्हणून प्रसिद्ध आहेत, त्याच श्रेणीत श्री भोजलिंग देव हे एक महत्त्वाचे डोंगरावरचे कुलदैवत म्हणून मानले जाते. माणदेशातील रान-डोंगर, घाटमाथा आणि पठार भागातील हजारो कुटुंबांचे हे कुलदैवत आणि रक्षणकर्ता देव आहेत.
हे देवस्थान प्राचीन काळापासून संकटमोचक, नवसपूर्ती, शेती-पशुधन संरक्षण आणि कुलरक्षण यासाठी प्रसिद्ध आहे. देवस्थानाच्या आसपासचे विशाल पठार पूर्वीपासून संकल्पस्थळ म्हणून ओळखले जाते. त्यामुळे हे ठिकाण आध्यात्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक दृष्ट्या अत्यंत पवित्र मानले जाते.
⛰️ भूगोल व प्रवासाची स्थिती
डोंगराच्या माथ्यावर जाणारा सहा किलोमीटरचा घाट हा अत्यंत वळणदार, उंच-सखल आणि पावसाळ्यात विशेषतः धोकादायक ठरतो. पावसाळ्यात संपूर्ण डोंगराचे पाणी रस्त्यावरून वाहते, ज्यामुळे खाली उतरणाऱ्या वर येणाऱ्या वाहनांना अंदाज लागत नाही. त्यामुळे घाटाचे डांबरीकरण, वळण कमी करणे, गटार-निचरा व्यवस्था करणे ही भाविकांची मोठी आणि दीर्घकालीन मागणी शासनास आहे.
डोंगरावर सुमारे दीड ते सहा किलोमीटरपर्यंत विस्तारलेले विशाल पठार असून भविष्यात येथे धार्मिक पर्यटन, आध्यात्मिक केंद्र, राहण्याची व्यवस्था, विश्रामगृहे, सुरक्षा सुविधा आणि पर्यावरण संवर्धन प्रकल्प उभारण्याची मोठी संधी आहे.
पर्यावरण आणि देवस्थान विकासाची मागणी
मंदिर परिसर हिरवाईने नटवण्यासाठी भाविकांनी वड, पिंपळ, चिंच, आंबा, फळझाडे वनौषधी व सावलीची झाडे मोठ्या प्रमाणात लावण्याची गडावर आणि डोंगर कपारी मध्ये मागणी केली आहे. देवस्थानाला ‘अ-वर्ग तीर्थक्षेत्र’ दर्जा देऊन संपूर्ण विकास आराखडा राबवावा, अशी भाविकांची इच्छा आहे.
लिंगे समाजाचे प्रमुख कुलदैवत
भोजलिंग हे लिंगे समाजाचे करोड बहुजनांचे भक्तांचे जनाचे भक्तांचे बहुजनांचे प्रमुख मान देशातील माणदेश दुष्काळी पट्ट्यातील आणि पिढ्यान् पिढ्या पूजले जाणारे कुलदैवत आहे. वर्षातून एकदा मोठी यात्रा दसऱ्याला भरते लिंगे परिवारातील सर्व कुटुंबे लग्न झाल्यानंतर जोडीने शुभकार्या च्या अगोदर नंतर दरवर्षी येथे जत्रा, सहपरिवार दर्शन, कुलपूजन आणि भेट देतात. संपूर्ण परिसरात हे देवस्थान एकी, भक्ती आणि परंपरेचे केंद्रस्थान निसर्गरम्य अल्हाददायक वातावरण स्वच्छ हवा प्रेक्षणी स्थळ साडेसहाशे मीटर उंचीवर सर्व बहुजनांचे श्रद्धास्थान आहे
मुद्दे
लाखो भाविकांचे जागृत कुलदैवत — श्री भोजलिंग डोंगरराजा.
नाथपंथीय परंपरेतील जागृत देव — बळीराजांच्या देवसमूहातील एक प्रमुख नाव.
सहा किलोमीटरचा वळणदार घाट — डांबरीकरण व निचरा व्यवस्थेची तातडीची गरज.
डोंगरावर दीड ते सहा किलोमीटरचे पठार — पर्यटनाचा मोठा संभाव्य विकास.
मंदिर परिसरात सावलीची व पर्यावरणपूरक झाडे लागवडीची गरज.
देवस्थानाला “अ-वर्ग तीर्थक्षेत्र” दर्जा देण्याची भाविकांची मागणी.
लिंगे समाजाचे प्रमुख कुलदैवत — वार्षिक जत्रा, सहपरिवार दर्शन.
माण–सातारा परिसरातील सर्व समाजाचे एक आध्यात्मिक केंद्र.
सारांश
श्री भोजलिंग डोंगरराजा देवस्थान हे नाथपंथीय परंपरेतील जागृत, ऐतिहासिक आणि लाखो भाविकांचे कुलदैवत आहे. धोकादायक घाटरस्ता सुधारावा, मंदिर परिसर विकसित करावा आणि या पवित्र स्थळाला “अ-वर्ग तीर्थक्षेत्र”चा दर्जा द्यावा, ही भक्तांची एकमुखी मागणी आहे.
सोशल मीडिया संदेश
दिनबंधू न्यूज — संपादक सत्यशोधक शंकरराव लिंगे
मोबाइल : 73 87 37 78 01
बातमी लाईक, शेअर, सबस्क्राईब, फॉरवर्ड आणि कमेंट करा. बेल आयकॉन दाबायला विसरू नका.
हॅशटॅग
#भोजलिंगडोंगरराजा #नाथपंथ #जागृतकुलदैवत #LingeParivar #Satara #MaanTaluka #तीर्थक्षेत्र #भक्ती #दिनबंधूNews
–
