भाजप-काँग्रेसचा प्रवक्ता कसं बनता येतं? शिक्षणाची अट काय, कोणती कौशल्ये असावी?
राजकीय पक्षाचा प्रवक्ता म्हणजे पक्षाची अधिकृत भूमिका माध्यमांसमोर, जनतेसमोर आणि विविध चर्चांमध्ये मांडणारी व्यक्ती. टीव्ही डिबेट, पत्रकार परिषद, सोशल मीडिया आणि पक्षाच्या कार्यक्रमांमध्ये प्रवक्त्यांची महत्त्वाची भूमिका असते. त्यामुळे अनेक तरुणांना भाजप, काँग्रेस किंवा इतर राजकीय पक्षांचा प्रवक्ता बनण्याची इच्छा असते. (tv9marathi.com)
प्रवक्ता होण्यासाठी कोणत्याही कायद्यानुसार विशिष्ट शैक्षणिक पात्रता बंधनकारक नाही. मात्र राज्यशास्त्र, कायदा, पत्रकारिता, जनसंपर्क, समाजशास्त्र किंवा व्यवस्थापन या विषयांतील शिक्षण असल्यास त्याचा फायदा होऊ शकतो. अनेक पक्षांचे प्रमुख प्रवक्ते वकील, पत्रकार, प्राध्यापक किंवा सामाजिक क्षेत्रातील कार्यकर्ते राहिलेले आहेत.
राजकीय पक्षाचा प्रवक्ता बनण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे पक्षातील सक्रिय काम. बहुतांश पक्षांमध्ये युवक संघटना, विद्यार्थी संघटना किंवा स्थानिक संघटनांमधून काम करत नेतृत्वाच्या नजरेत येणाऱ्या कार्यकर्त्यांना पुढे प्रवक्तेपदाची संधी दिली जाते. भाजपमध्ये भाजयुमो, तर काँग्रेसमध्ये युवक काँग्रेस आणि एनएसयूआयमधून अनेक नेते पुढे आले आहेत.
प्रवक्त्यासाठी प्रभावी संवाद कौशल्य अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी भाषांवर चांगले प्रभुत्व, मुद्देसूद मांडणी, वादविवाद कौशल्य, त्वरित प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता आणि माध्यमांशी संवाद साधण्याचे कौशल्य आवश्यक असते. टीव्ही चर्चांमध्ये पक्षाची भूमिका ठामपणे मांडताना संयम राखणेही तितकेच गरजेचे असते.
याशिवाय राजकीय घडामोडी, संविधान, निवडणूक प्रक्रिया, सरकारी धोरणे, अर्थकारण आणि सामाजिक प्रश्न यांचा सखोल अभ्यास असणे आवश्यक आहे. प्रवक्त्याला केवळ पक्षाची भूमिका मांडायची नसते, तर विरोधकांच्या आरोपांना तथ्यांसह उत्तरही द्यावे लागते.
सध्या सोशल मीडियाचे महत्त्व वाढल्यामुळे डिजिटल माध्यमांवर सक्रिय असलेल्या आणि पक्षाची भूमिका प्रभावीपणे मांडणाऱ्या कार्यकर्त्यांनाही प्रवक्तेपदाच्या संधी मिळत आहेत. फेसबुक, एक्स (ट्विटर), यूट्यूब आणि इतर प्लॅटफॉर्मवर प्रभावी उपस्थिती असणेही फायदेशीर ठरते.
राजकीय पक्षांमध्ये प्रवक्त्यांची नियुक्ती ही पक्ष नेतृत्वाच्या निर्णयावर अवलंबून असते. त्यामुळे कोणतीही औपचारिक परीक्षा किंवा भरती प्रक्रिया नसते. सातत्यपूर्ण पक्षकार्य, संघटनात्मक योगदान, जनसंपर्क आणि माध्यम हाताळण्याची क्षमता यांच्या आधारे ही जबाबदारी दिली जाते.
एकूणच, प्रवक्ता बनण्यासाठी कोणतीही ठराविक पदवी आवश्यक नसली तरी राजकीय जाण, अभ्यासू वृत्ती, उत्कृष्ट वक्तृत्व, माध्यमांशी संवाद कौशल्य आणि पक्षातील सक्रिय योगदान या गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात.
