मान्सून लांबला, विदर्भावर दुष्काळाचे संकट? हवामान विभागाच्या अंदाजाने शेतकऱ्यांची वाढली चिंता

मान्सूनच्या प्रतीक्षेत राज्यातील शेतकरी

जून महिना सुरू झाला असला तरी मान्सूनची वाटचाल अपेक्षित वेगाने होताना दिसत नाही. केरळमध्येच मान्सून दाखल होण्यास विलंब होत असल्याने महाराष्ट्रातही त्याचे आगमन पुढे ढकलले जाऊ शकते. याचा थेट परिणाम खरीप हंगामाच्या तयारीवर होण्याची शक्यता आहे.

राज्यातील अनेक भागांतील शेतकरी पेरणीसाठी सज्ज आहेत. मात्र पावसाबाबतची अनिश्चितता वाढल्याने शेती नियोजनावर परिणाम होण्याची चिन्हे दिसत आहेत.

विदर्भासाठी हवामान विभागाचा इशारा

नागपूर हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, यंदा विदर्भात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. या भागात सुमारे 92 ते 94 टक्के पर्जन्यमानाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यात एल निनोच्या प्रभावामुळे पावसाचे प्रमाण घटू शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

यामुळे विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये पाणीटंचाई आणि शेतीवरील संकट अधिक गडद होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

10 ते 15 जूनदरम्यान मान्सूनची शक्यता

हवामान तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, विदर्भात साधारणपणे 10 ते 15 जूनदरम्यान मान्सून दाखल होतो. मात्र यंदा वातावरणातील बदलांमुळे त्याच्या आगमनाबाबत अनिश्चितता कायम आहे. केरळमध्ये मान्सून स्थिरावल्यानंतरच महाराष्ट्रातील पुढील वाटचाल स्पष्ट होईल, असे सांगण्यात आले आहे.

त्यामुळे पुढील काही दिवस हवामानाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत.

एल निनोचा परिणाम वाढणार?

यंदाच्या मान्सूनवर एल निनोचा प्रभाव राहण्याची शक्यता हवामान विभागाने व्यक्त केली आहे. सामान्यतः एल निनो सक्रिय झाल्यास पावसाचे प्रमाण कमी होते आणि तापमान वाढते. त्यामुळे शेती, जलसाठे आणि पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो.

विशेषतः पावसावर अवलंबून असलेल्या भागांमध्ये याचा अधिक फटका बसण्याची शक्यता आहे.

शेतीला मोठा फटका बसण्याची भीती

कमी पाऊस पडल्यास खरीप हंगामातील पिकांना सर्वाधिक फटका बसू शकतो. सोयाबीन, कापूस, तूर आणि इतर पावसावर आधारित पिकांच्या उत्पादनावर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. कृषी क्षेत्रासोबतच पशुपालन, जलसंधारण आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरही परिणाम होऊ शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, पावसाची कमतरता कायम राहिल्यास काही भागांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

महाराष्ट्रात 10 जूनपूर्वी मान्सूनची शक्यता कमी

सध्याच्या हवामान परिस्थितीचा अभ्यास करता महाराष्ट्रात 10 जूनपर्यंत मान्सून दाखल होण्याची शक्यता कमी असल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे. अरबी समुद्रात मान्सून सक्रिय होण्यासाठी आवश्यक वातावरण सध्या तयार झालेले नाही.

नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांसाठी अनुकूल असलेली परिस्थिती बदलल्यामुळे मान्सूनची प्रगती मंदावली आहे.

शेतकऱ्यांना पेरणीबाबत महत्त्वाचा सल्ला

हवामान विभागाने शेतकऱ्यांना घाईघाईने पेरणी न करण्याचा सल्ला दिला आहे. दमदार आणि सातत्यपूर्ण पाऊस झाल्यानंतरच पेरणी करावी, असे तज्ज्ञांनी म्हटले आहे. पाऊस पडून लगेच खंड पडल्यास बियाणे आणि पिकांचे मोठे नुकसान होऊ शकते.

त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामान विभागाच्या अधिकृत अंदाजावर लक्ष ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

जलसाठ्यांबाबतही वाढली चिंता

मान्सून उशिरा आल्यास धरणे, तलाव आणि जलसाठ्यांवरील ताण वाढू शकतो. ग्रामीण भागातील पिण्याच्या पाण्याच्या योजनांवरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मागील काही वर्षांत अनेक भागांमध्ये उन्हाळ्यात पाणीटंचाईची समस्या निर्माण झाली होती. यंदाही पाऊस कमी राहिल्यास ही परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.

पुढील काही दिवस निर्णायक

मान्सूनची पुढील वाटचाल, केरळमधील परिस्थिती आणि समुद्रातील बदल यावर महाराष्ट्रातील पावसाचे चित्र अवलंबून असणार आहे. हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार, पुढील काही दिवसांमध्ये परिस्थिती अधिक स्पष्ट होईल.

सध्या तरी विदर्भासह राज्यातील शेतकरी चिंतेत असून मान्सूनच्या आगमनाकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.