युद्धातही भारतीय जहाजे कशी गेली होर्मुझमधून? ‘डिप्लोमसी + स्ट्रॅटेजी’चा इनसाईड स्टोरी
इराण-इस्रायल-अमेरिका युद्धामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी जवळपास बंद झाली असताना भारतीय जहाजांना मात्र मार्ग मिळाला. यामागे फक्त नशिब नाही, तर डिप्लोमसी, रणनीती आणि सुरक्षा समन्वयाचा मोठा खेळ होता.
युद्धात बंद झाला होर्मुझ, तरी भारताला अपवाद
मध्यपूर्वेतील तणाव वाढल्यानंतर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जहाजांची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात रोखली.
-
जागतिक तेल वाहतुकीपैकी सुमारे 20% पुरवठा याच मार्गातून होतो
-
युद्धानंतर जहाजांची हालचाल जवळपास थांबली
-
अनेक देशांची जहाजे अडकली
तरीही काही भारतीय जहाजांना विशेष परवानगी देण्यात आली.
‘फ्रेंडशिप फॅक्टर’ – इराणची भूमिका
इराणने भारताला अपवाद का दिला?
-
इराणने भारताला “मित्र देश” म्हणून पाहिले
-
दोन्ही देशांमध्ये दीर्घकालीन ऊर्जा संबंध
-
राजनैतिक संवाद कायम ठेवला
इराणच्या अधिकाऱ्यांनी स्पष्टपणे भारतीय जहाजांना मार्ग दिल्याचे सांगितले.
पंतप्रधान स्तरावरील डिप्लोमसी
या घडामोडीमागे मोठा राजनैतिक प्रयत्न होता:
-
भारताने इराणशी थेट संवाद वाढवला
-
पंतप्रधान स्तरावर चर्चा झाली
-
तणावाच्या काळातही संपर्क कायम ठेवला
या चर्चेनंतरच भारतीय जहाजांना सुरक्षित मार्ग मिळाल्याचे अहवालात नमूद आहे.
प्रत्यक्ष उदाहरण – ‘शिवालिक’ आणि ‘नंदा देवी’
या रणनीतीचा परिणाम म्हणजे:
-
दोन भारतीय LPG टँकर्स – Shivalik आणि Nanda Devi
-
सुमारे 90,000 टन LPG घेऊन
-
सुरक्षितपणे होर्मुझ पार करून भारतात पोहोचले
हे युद्धकाळात अत्यंत मोठे यश मानले जाते.
‘स्मार्ट मूव्ह’ – ट्रान्सपोंडर बंद करून प्रवास
या जहाजांनी एक महत्त्वाची रणनीती वापरली:
-
जहाजांचे ट्रॅकिंग सिग्नल (transponder) बंद ठेवले
-
शत्रूंच्या नजरेत न येण्यासाठी “लो प्रोफाइल” ठेवला
-
अत्यंत सावध मार्गाने प्रवास
ही तांत्रिक रणनीतीही सुरक्षित प्रवासासाठी महत्त्वाची ठरली.
भारतीय नौदलाची ‘बॅकअप’ भूमिका
जरी सर्व जहाजांना थेट एस्कॉर्ट मिळाला नाही, तरी:
-
भारतीय नौदल सतर्क होते
-
गरज पडल्यास एस्कॉर्टसाठी तयारी
-
Gulf of Oman आणि अरबी समुद्रात तैनाती
यामुळे जहाजांना “सुरक्षा कवच” मिळाले.
अजूनही संकट संपलेले नाही
सध्या परिस्थिती अशी आहे:
-
20+ भारतीय जहाजे अजूनही अडकलेली
-
हजारो टन LPG आणि तेल अडकलेले
-
काही जहाजे अजून मार्गाची वाट पाहत आहेत
निष्कर्ष – भारताची ‘3D रणनीती’
भारतीय जहाजे सुरक्षितपणे कशी गेली याचे उत्तर:
1. Diplomacy (राजनैतिक संबंध)
👉 इराणशी मजबूत संवाद
2. Defence (सुरक्षा तयारी)
👉 नौदलाची तयारी
3. Decision-making (स्मार्ट रणनीती)
👉 लो प्रोफाइल प्रवास + तांत्रिक उपाय
